تاریخچه سنگ فیروزه ایرانی

با بررسی تاریخچه فیروزه ایرانی متوجه میشویم که این سنگ یکی از شناخته شده ترین و قدیمی ترین سنگ های قیمتی است که از حدود ۶۰۰۰ سال قبل از میلاد مورد استفاده قرار می گرفته است.  این سنگ که در زبان فارسی به آن پیروزه (به معنای پیروزی) گفته می‌شود، نگین ملی ایران است.

علت نامگذاری فیروزه

قبل از بررسی تاریخچه باید دید دلیل نامگذاری این سنگ زیبا چیست؟ نام فیروزه از کلمه فرانسوی Pierre turquoise به معنای سنگ ترک گرفته شده است زیرا مسیر ارسال این سنگ از ایران به اروپا از طریق ترکیه می گذشت و بازرگانان ونیزی اغلب این سنگ را از بازارهای ترکیه خریداری می‌کردند.

بیش از ۵۰۰۰ سال است که فیروزه در ‌ایران استخراج می‌شود. هزاران سال است که توسط مصریان باستان برای جواهرات استفاده می‌شده و حتی قطعاتی از آن را با مومیایی‌ها‌ دفن می‌کردند. آزتک‌ها‌ ماسک‌ها‌ی فیروزه‌ای را مد کرده و به جهان معرفی کردند. امروزه بومیان آمریکا، به ویژه مردم زونی و ناواهو، مشهورترین قطعات مانند دستبندهای فیروزه‌ای و نقره‌ای، گردنبندها، انگشترها، گوشواره‌ها‌، آویزها و سگک‌ ها‌ی کمربند را در ‌ایالات متحده آمریکا تولید می‌کنند.

همچنین بخوانید : خواص سنگ فیروزه برای بدن انسان

معدن مغاره، قدیمی ترین معدن فیروزه در جهان

سنگ فیروزه، میلیون‌ها‌ سال پیش در مناطق خشک غیرمعمول جهان که مس، فسفات آلومینیوم و سایر مواد معدنی خاص در آن جمع می‌شدند، شکل گرفت. اعتقاد بر این است که قدیمی‌ترین معدن فیروزه شناخته شده در جهان، معدن دره مغاره(Maghara Wadi) واقع در شبه جزیره سینا است که در قدیم، فراعنه مصر، کارگران معدن و حفاری را به این منطقه برای استخراج مس و سنگ فیروزه می‌فرستادند.

هزاران کارگر، این ذخایر را استخراج کرده و سنگ‌ های فیروزه‌ ای را برای فراعنه و استفاده در جواهرات، هنرهای تزئینی و تزئینات فیروزه‌ ای تهیه می‌کردند. این معادن فیروزه بیش از ۲۰۰۰ سال استخراج می‌شدند، اما به مرور زمان رها شدند. در اواسط قرن نوزدهم،‌ معادن رها شده کشف و تا اوایل قرن ۲۰ کاملاً مورد استخراج قرار گرفتند و تخلیه شدند.

فرعون اسنفرو (Sneferu)، پدر سلسله بزرگ ساخت هرم، بسیاری از‌ این سنگ‌ های قیمتی را از شبه جزیره سینا استخراج کرده و برای همسرش جواهرات فیروزه‌ ای منبت‌کاری شده زیبایی ساخت. بر روی تکه‌ای از پاپیروس که در مقبره‌ای پیدا شده، حکایت شگفت‌ انگیزی در مورد برخی از زنان جوان که با قایق بر روی دریاچه قایقرانی می‌کردند، بازگو شده است. یکی از زنان جوان هنگام قایقرانی حرز ماهی فیروزه‌ای خود را به طور تصادفی در دریاچه انداخت و به خاطر از دست دادن آن بسیار ناراحت شد. Sneferu که نمی‌توانست دختر را دلداری دهد، یک شعبده‌باز را مأمور می‌کند که آب دریاچه را تقسیم کند تا Sneferu بتواند حرز فیروزه‌ای را برای بانوی جوان پیدا کند. این داستان در تاریخچه فیروزه به وضوح نشان می‌دهد که فیروزه برای مصری‌ها‌ چقدر مهم بوده است.
این سنگ به طور سنتی به صورت عمامه و سلاح های نظامی برای ایمنی و محافظت از صاحب آن قرار می گرفت و اعتقاد راسخ بود که می‌تواند سرنوشت یک جنگ را تعیین کند.

این سنگ آبی آسمانی که همه چیز را از کلیساها و پادشاهان گرفته تا افراد مشهور امروزی زینت می‌دهد، یک موقعیت ثروت، یک طلسم سلامت و یک سنگ قیمتی شیک به حساب می آمده است. از لحاظ تاریخی، فیروزه پارسی برای توصیف رنگ آبی آسمانی آمده است. ایران به داشتن برخی از قدیمی ترین معادن طبیعی فیروزه جهان معروف است. گفته می شود اولین نوع فیروزه که از طریق جاده ابریشم وارد فرهنگ غرب شد.

پیشنهاد ویژه: خرید انگشتر مردانه فیروزه نیشابور

 

تاریخچه فیروزه ایرانی

قدمت فیروزه ‌ایرانی بیش از ۵۰۰۰ سال بوده و بیش از ۲۰۰۰ سال “جواهر مشرق” محسوب می‌شده است. تا چند سال اخیر ‌ایران منبع اصلی باکیفیت‌ترین فیروزه در جهان بوده است. فیروزه ‌ایران به دلیل رنگ آبی شفاف آسمانی تا رنگ‌های عمیق آبی تیره شناخته شده و یکی از پرطرفدارترین سنگ‌های قیمتی در تاریخ جهان مدرن محسوب می‌شده است.

فیروزه ‌ایرانی در شمال شرقی ‌ایران در شهر نیشابور واقع در حدود ۱۵۰ کیلومتری غرب شهر مشهد در استان خراسان رضوی یافت می‌شود. زمانی این مکان، مکان مهمی ‌در جاده ابریشم باستان بود که فلات ‌ایران و چین را به هم پیوند می‌داد. معادن فیروزه نیشابور در نزدیکی مسیرهای قدیمی‌کاروان‌ها‌ واقع شده بود که سنگ فیروزه را به آسیا، اروپا و آمریکا می‌رساند.

یافته‌ها‌ی باستان‌شناسی در تاریخچه فیروزه نشان می‌دهد که ساکنان اولیه امپراتوری پارس دانش دقیقی از فیروزه داشتند و از آن برای تزئین خود و همچنین برای اهداف معنوی و متافیزیکی استفاده می‌کردند. ایرانیان این سنگ قیمتی را به عنوان محافظ در برابر مرگ غیرطبیعی، دور گردن یا مچ دست خود می‌بستند. بسیاری معتقد بودند که دیدن‌ این سنگ قیمتی قدرت بینایی آنها را تقویت می‌کند و با قرار دادن یک سنگ کامل بر روی چشم، بیماری‌ها‌ی چشم آنها را درمان می‌کند.

ایرانیان باستان معتقد بودند که فیروزه سلامت صاحب خود را نشان می‌دهد؛ به این ترتیب که هنگام بیماری رنگ آن کمرنگ شده و در هنگام مرگ رنگ آن از دست می‌رود. پس از مرگ، هنگامی‌که سنگ فیروزه متوفی به یکی از عزیزان او داده شود، این سنگ زیبایی اولیه خود را پیدا می‌کند. پارسیان معتقد بودند که انعکاس ماه جدید روی فیروزه خوش‌شانسی می‌آورد و از آنها در برابر شر و بدی محافظت می‌کند.

در معماری اولیه‌ ایران، از کاشی‌ها‌ی آبی فیروزه‌ای برای پوشاندن گنبد مساجد استفاده می‌شد، زیرا مردم ‌ایران معتقد بودند که فیروزه نمادی از بهشت ​​روی زمین است.

فیروزه ایرانی از شهرهایی مانند توس، نیوشاپور(نیشابور)، پامهگان، گروگان و بغداد در دسترس اروپا، غرب آسیا و آمریکا قرار گرفت. هنگامی که فیروزه کمیاب در قرن شانزدهم وارد اروپا شد، افرادی که به طور معمول به زبان چینی، فارسی، ترکی یا عربی صحبت می کردند، سنگ را حمل می کردند. فیروزه نقش مهمی در امرار معاش و تجارت شهروندان ایرانی ایفا می‌کرد، به همین دلیل آنها از ۲۰۰۰ سال پیش برای فروش این سنگ، جاده بزرگ ابریشم را طی می کردند.

فیروزه با زیبایی خیره کننده‌اش بیش از ۵۰۰۰ سال است که در ایران استخراج می شود. اگرچه تولید ایران تنها بخش کوچکی از کل تولید جهان را به خود اختصاص می دهد، اما تمامی کارشناسان جواهر و سنگ اتفاق نظر دارند که فیروزه نیشابور که در جهان با نام فیروزه پارسی(persian turquoise) شناخته می‌شود، با اختلاف، با کیفیت ترین و زیباترین نوع سنگ فیروزه محسوب می‌شود.

نویسنده: بهزاد صادقی